مطالب برچسب شده 'سوریه'

نفت‌خواران

داعش به کسب درآمد سرشار از میدان‌های نفتی ادامه می‌دهد

درآمد روزانه گروه‌های مسلح / رشد جمعیت نظامی داعش / درآمد داعش از منابع مختلف

در ظاهر ماجرا، داعش به دیگر سازمان‌های تروریستی می‌ماند. در عالم واقع، این گروه دستگاهی است که به یاری نفت، به خوبی کار می‌کند. این تصادف نیست که داعش از یک بخش القاعده، به یکی از بزرگ‌ترین سازمان‌های تروریستی خاورمیانه تبدیل شده است. در روزهایی که داعش جزیی از القاعده بود، برای تامین مالی عملیات‌ها، بیشتر به اعانه حامیان اتکا داشت. به هر حال به نظر می‌رسد اکنون داعش یک سازمان کاملاً خودکفا به لحاظ مالی است که از طریق دزدی بانک، گروگانگیری، اخاذی، فروش آثار باستانی در بازار سیاه، وضع مالیات و مهم‌تر از همه فروش نفت، میلیون‌ها دلار به دست می‌آورد. با در نظر گرفتن این فعالیت‌ها، داعش به یک سازمان خودکفا با درآمد ناخالص روزانه حدود دو میلیون دلار تبدیل شده است.

با تداوم عملیات‌ها، این درآمد فقط یک تصویر نیست که احتمال محو شدن آن وجود داشته باشد. گزارش‌ها نشان می‌دهد داعش آمده است تا پابرجا بماند؛ لااقل از نظر مالی. آنها یک ساختار درآمدی ایجاد کرده‌اند، که از طریق آن می‌توانند به درآمدزایی از طریق فعالیت‌های جانبی ادامه دهند و از این طریق عملیات‌های اصلی خود را به لحاظ مالی تامین کنند و به عبارت دیگر، خلافت خود را بگسترانند.
این یک حادثه نیست که داعش هم‌اکنون ۸۰ هزار نیروی جنگی در اختیار دارد. در شرایطی که برخی از این افراد وادار شده‌اند به داعش بپیوندند، اغلب آنها به میل خود به گروه پیوسته‌اند. رامی عبدالرحمن، مدیر دیده‌بان حقوق بشر سوریه، ماه قبل به الجزیره گفت: «در ماه ژوئیه بیشترین جذب نیرو از زمان ظهور این گروه در سوریه در سال ۲۰۱۳ تاکنون صورت گرفت. بیش از شش هزار نیروی جدید به سازمان پیوستند. تعداد تروریست داعش در سوریه از ۵۰ هزار نفر گذشته است که این رقم شامل ۲۰هزار نفر غیرسوری می‌شود.» دو سال قبل، داعش فقط ۱۰۰۰ نیروی مسلح داشت که برای هدف خود می‌جنگیدند. اما در این دو سال اخیر، ده‌ها هزار نفر به این گروه تروریستی پیوسته‌اند. اما چه چیزی باعث این افزایش قابل توجه در نفرات شده است؟ جمال، یک عراقی اهل تسنن، به بازفید می‌گوید: «به شما بیشترین پول پرداخت می‌شود، بیش از هر کسی اسلحه دارید و با قدرتمندترین گروه همراه هستید. من تروریست نیستم، اما اگر بودم به همین گروه می‌پیوستم.» در میان ارتش‌های منطقه خاورمیانه، داعش بیش از همه به سربازانش پول پرداخت می‌کند: ۴۰۰ دلار در ماه. در حقیقت، این رقم تقریباً دو برابر آن چیزی است که گروه‌های دیگر به اعضای مسلح خود می‌پردازند. این رقم بسیار بیش از آن چیزی است که حزب‌الله یا ارتش آزاد سوریه یا حتی ارتش عراق به سربازان خود می‌دهند.
داعش فقط یک گروه جدید نیست که با ارتشی کم‌بنیه به فعالیت می‌پردازد. آنها استراتژی طراحی‌شده خوبی درباره حرکت به سمت همه چیز دارند و حتی برای خود اهداف سالانه تعیین کرده‌اند. آنها حتی یک گزارش سالانه منتشر و بیشتر شبیه یک ائتلاف بین‌المللی عمل می‌کنند. بر اساس گفته متخصصان، داعش به طرز ماهرانه‌ای دیگر گروه‌های تروریستی را مورد مطالعه قرار داده است: به عنوان مثال، نیروهای مسلح انقلابی کلمبیا که ثروتمندان را گروگان می‌گرفت؛ القاعده که به وضع مالیات می‌پرداخت و بوکوحرام که از منابع طبیعی تحت کنترل برای تامین مالی فعالیت‌ها بهره می‌برد. داعش این فعالیت‌های درآمدزا را به گونه‌ای به کار گرفته است که برای مدیریت دولت خود نیازمند نفوذ خارجی نیست.
در خط مقدم فعالیت‌های درآمدزا، پالایشگاه‌های نفت قرار دارند. داعش کنترل شش میدان از ۱۰ میدان نفتی فعال در سوریه را در دست دارد و همزمان با آن هفت میدان نفتی و دو پالایشگاه را نیز در شمال عراق کنترل می‌کند. متخصصان عراقی معتقدند میدان‌های نفتی تحت کنترل داعش می‌توانند روزانه تا ۸۰هزار بشکه نفت تولید کنند. به هر روی، آنها مدعی هستند داعش تنها نصف این رقم را تولید می‌کند. آنها همچنین بر این باورند که داعش نفت خود را در بازار سیاه به رقمی بسیار کمتر از قیمت نفت دیگران، به فروش می‌رساند. گفته می‌شود قیمت فعلی نفت در بازار سیاه بین ۲۵ تا ۶۰ دلار است و باور بر این است که داعش نفت خود را در نصف پایینی محدوده قیمتی فوق به فروش می‌رساند. به عبارت دیگر، آنها روزانه حدود دو میلیون دلار از میدان‌های نفتی تحت تصرف خود در عراق به دست می‌آورند.
به دلیل فقدان اطلاعات آماری دقیق، درآمد آنها از میدان‌های نفتی سوریه به طور دقیق روشن نیست. به هر حال، اعتقاد بر این است که آنها تنها از محل فروش نفت عراق و سوریه، روزانه حدود سه میلیون دلار به دست می‌آورند. این یک استراتژی است که اغلب دشمنان آنها در خاورمیانه به نفت وابسته هستند و مجبورند نفت داعش را خریداری کنند. به هر حال اگر آنها نفت داعش را مستقیماً خریداری نکنند، نفت بازار سیاه از طریق واسطه‌ها به پالایشگاه‌ها منتقل می‌شود. اغلب نفت تولید‌شده در میدان‌های نفتی داعش در سوریه نهایتاً به رژیم بشار اسد فروخته می‌شود، که گروه علیه آن مشغول جنگ است. رژیم اسد برای نجات به نفت نیاز دارد، و چاره‌ای جز خرید آن ندارد. با خرید نفت، آنها در واقع تامین مالی مرگ خود را انجام می‌دهند. تنها در همین اواخر بود که خریداران کردستان عراق متوجه شدند که نفت روانه‌شده به سوی آنها از میدان‌های نفتی داعش سرمنشأ می‌گیرد و پول خود آنها صرف تامین مالی عملیات صورت‌گرفته علیه‌شان می‌شود. به شکلی مشابه، ترکیه و اردن نیز در حال تلاش هستند تا منشاء نفت ورودی به پالایشگاه‌های خود را پیدا کنند تا اگر مشخص شد از میدان‌های نفتی داعش است، آن را نخرند. به هر حال، بخشی از بشکه‌های نفت داعش راه خود را به سمت پالایشگاه‌های آنها خواهد یافت. آنها نمی‌توانند کمکی به تغییر این وضعیت کنند، چرا که وقتی بشکه‌های نفت از طریق تعداد محدودی واسطه وارد می‌شود، امکان ردیابی ندارند.
متخصصان بر این باور هستند که قدم بعدی داعش این خواهد بود که هر چه می‌تواند پالایشگاه‌های نفت بیشتری را تحت کنترل خود درآورد. در این صورت، آنها می‌توانند واسطه‌ها را دور بزنند و نفت خود را پالایش کنند. نفت پالایش‌شده می‌تواند به قیمتی کمتر از قیمت رقیبان داعش فروخته شود و یک انحصار طبیعی را برای گروه به ارمغان آورد.
داعش درصدد است سازمان خود را بر یک مدل اقتصادی قوی بنا کند، که تنها به منافع کوتاه‌مدت نگاه نمی‌کند و آینده پایدار گروه را در نظر دارد. هر کاری آنها انجام داده‌اند از سوی جامعه بین‌المللی به عنوان فعالیت تروریستی در نظر گرفته شده است. به هر حال، اگر فردی دقیق‌تر نگاه کند، درمی‌یابد آنها در مقایسه با دیگر گروه‌های نظامی، یک مدل رشد مناسب را در پیش گرفته‌اند و هر قدم را از پیش طراحی کرده‌اند. اعمال آنها وحشتناک است و به قیمت جان بی‌گناهان تمام می‌شود. ولی برخلاف دیگر سازمان‌های تروریستی، داعش از یک مدل اقتصادی مناسب پیروی می‌کند. همین کار باعث شده است آنها اکنون ثروتمندترین سازمان تروریستی جهان باشند.

منتشرشده در شماره ۱۰۱ تجارت فردا

برچسب‌ها: , , , ,

بدون دیدگاه » شهریور ۲۳ام, ۱۳۹۳

خوان خونین

گروه‌های شورشی و تروریستی منطقه تمرکز ویژه‌ای بر مراکز و منابع نفتی دارند

گروه‌های شورشی و تروریستی منطقه تمرکز ویژه‌ای بر مراکز و منابع نفتی دارند

اگرچه بسیاری از گروه‌های تروریستی فعال در خاورمیانه و شمال آفریقا برای تامین مالی خود به کمک کشورهای منطقه وابسته هستند، تسلط آنها بر منابع و مراکز نفتی، درآمد قابل توجهی را برای آنها به ارمغان آورده است. در عین حال تامین مالی از محل کشورهای منطقه نیز در بسیاری موارد از محل فروش نفت صورت گرفته است. چنان که در مورد القاعده، باور عمومی بر این است که بخشی از تامین مالی از کانال عربستان صورت می‌گرفت که نمی‌توان نقش نفت را در این میان نادیده گرفت. علاوه بر القاعده، گروه‌های شورشی و همچنین تروریستی دیگری نیز در منطقه هستند که بخشی از تامین مالی خود را از محل نفت صورت می‌دهند. بارزترین نمونه آنها، خلافت اسلامی (داعش) است که آن را با طالبان مقایسه کرده‌اند؛ با این تفاوت که درآمد داعش به مراتب بیشتر از طالبان برآورد می‌شود. خلافت اسلامی به مدد درآمدهای نفتی توانسته است جذب نیروی گسترده‌ای را انجام دهد.

لیبی: تسلط شورشیان بر پایانه‌ها
لیبی یکی از کشورهای عضو سازمان کشورهای صادرکننده نفت، اوپک، است. ذخایر اثبات‌شده نفت این کشور بالغ بر ۴۸ میلیارد بشکه و ذخایر گاز بالغ بر ۱۵۰۰ میلیارد مترمکعب برآورد می‌شود. پیش از سرنگونی حکومت قذافی در سال ۲۰۱۱، لیبی روزانه حدود ۵/۱ میلیون بشکه نفت تولید می‌کرد. مناقشه‌های داخلی در سال‌های بعد از سرنگونی، موجب تسلط گروه‌های داخلی بر پایانه‌های نفتی این کشور شده و در ماه‌های پیش از بازگشایی پایانه‌ها، تولید نفت لیبی به کمتر از نصف رسیده بود. اغلب پایانه‌های نفتی شرق لیبی، تا چند ماه قبل تحت کنترل نیروهای شورشی به رهبری ابراهیم جثران، قرار داشتند. اعتراضات شورشیان در ابتدا درباره مسائل حقوق و دستمزد بود و در نهایت آنها خواستار استقلال بیشتر منطقه برقه (شرق لیبی) شدند. شورشیان حتی تلاش کردند به صورت مستقل نفت صادر کنند که موفقیت‌آمیز نبود. طی ماه‌های اخیر، با توافق دولت و نیروهای تحت رهبری جثران، ابتدا پایانه‌های حریقه و زیتونیه بازگشایی شدند. بعد از آن نوبت به دو پایانه بزرگ السدیر با ظرفیت بارگیری ۳۴۰ هزار بشکه در روز و راس لانوف با ظرفیت بارگیری ۲۲۰ هزار بشکه در روز رسید. در نتیجه بازگشایی پایانه‌ها، صادرات نفت لیبی طی روزهای اخیر به ۷۲۵ هزار بشکه در روز رسیده است. آغاز به کار مجدد تولید نفت از میدان صحرا در جنوب غربی لیبی نیز به افزایش تولید نفت این کشور کمک کرده است. عبدالله الثانی، نخست‌وزیر لیبی، بعد از توافق شورشیان و دولت مرکزی، آن را «پایان بحران نفتی» این کشور اعلام کرد. گروه جثران، هرچند از تسلط بر پایانه‌های نفتی نتیجه‌ای حاصل نکرد؛ اما با مذاکرات به پشتوانه تسلط بر پایانه‌های نفتی توانست به برخی خواسته‌های خود دست یابد. برخی معتقدند این توافق می‌تواند به الگویی برای دیگر گروه‌های شورشی فعال در لیبی تبدیل شود و آنها با جلوگیری از تولید یا انتقال نفت می‌توانند به کسب درآمد از سفره نفت بپردازند یا به خواسته‌های سیاسی خود برسند.

عراق و سوریه: میادین نفتی داعش
بر اساس تخمین هافینگتون پست، روزانه ۱۳۵ هزار بشکه نفت تحت کنترل دولت اسلامی تولید می‌شود. منابع دیگر نیز اغلب این رقم را بالاتر از ۱۰۰ هزار بشکه برآورد کرده‌اند. حداقل درآمد دولت اسلامی از محل فروش نفت، روزانه حدود دو میلیون دلار تخمین زده می‌شود که طی سال، مبلغ قابل‌ توجهی برای فعالیت‌های تروریستی در اختیار این گروه قرار می‌دهد. گزارش‌های پراکنده تعداد میدان‌های نفتی تحت کنترل دولت اسلامی را در عراق، هفت مورد در کنار دو پالایشگاه عنوان کرده است. ظرفیت تولید حدود ۴۰۰ هزار بشکه‌ای سوریه، اگرچه در مقایسه با کشوری مثل عراق قابل توجه به نظر نمی‌رسد، اما در پشت پرده تحولات این کشور نقش قابل‌ توجهی ایفا می‌کند. بخش قابل‌ توجهی از میادین نفتی سوریه در شرق این کشور و به طور خاص استان‌های حسکه و دیرزور قرار دارد. کنترل بسیاری از میادین نفتی در دست دولت اسلامی قرار دارد؛ اگرچه احرارالشام و جبهه النصره نیز به صورت پراکنده برخی مناطق را در دست دارند. نیروهای دولت اسلامی، اخیراً بدون درگیری کنترل میدان نفتی عمر را در استان دیرزور از نیروهای جبهه النصره (زیرشاخه القاعده) گرفته‌اند. این میدان، توان تولید روزانه ۷۵ هزار بشکه نفت را داراست و البته تولید از آن بسیار کمتر از این رقم خواهد بود. بر اساس گزارش بلومبرگ، دولت اسلامی در سوریه کنترل شش میدان را از ۱۰ میدان شرق این کشور در دست دارد. این میادین در برخی موارد به عنوان عاملی برای اتحاد و تحکیم وفاداری قبایل مورد استفاده قرار گرفته‌اند. بدین صورت که برخی میادین بین قبیله‌های مختلف تقسیم می‌شوند و هر قبیله سهمی از تولید را به دست می‌آورد.

سودان جنوبی: مصائب وابستگی به نفت
سودان جنوبی، سومین ذخایر بزرگ نفت آفریقا را در اختیار دارد و یکی از وابسته‌ترین کشورهای جهان به درآمدهای نفتی محسوب می‌شود. مناقشات این کشور، که حدود سه سال از جدایی آن از سودان می‌گذرد، از سال ۲۰۱۳ تاکنون موجب مرگ و بی‌خانمانی هزاران نفر شده است. یکی از مهم‌ترین شهرهای این کشور مالاکال، پایتخت ایالت نیل بالا، است. این شهر دروازه دسترسی به بسیاری از میادین نفتی به شمار می‌رود و بارها محل درگیری دولت و شورشیان بوده است. ریک ماچار، مقام دولتی بلندپایه سابق و رهبر فعلی شورشیان، در مصاحبه‌ای که ماه‌های اخیر انجام داده اعلام کرده است نیروهای خود را برای نبرد به سمت میدان‌های نفتی سودان جنوبی رهبری خواهد کرد. به عقیده او، دولت پول نفت را صرف خرید اسلحه برای جنگ می‌کند. عدم تقسیم شفاف درآمدهای نفتی به عنوان یکی از موانع دستیابی به یک آتش‌بس پایدار عنوان می‌شود. بر اساس گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا، مجموع تولید نفت سودان و سودان جنوبی در سال ۲۰۱۰، معادل ۴۹۰ هزار بشکه در روز بود که طی نیمه نخست سال ۲۰۱۴ این رقم به ۲۶۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته است. تولید نفت سودان جنوبی طی این مدت حدود ۱۵۰ هزار بشکه در روز بوده است. سودان جنوبی در عین جدایی از سودان، به دلیل محصور بودن در خشکی، به زیرساخت‌های این کشور برای انتقال نیازمند است.

منابع:
۱- al-monitor, who controls Syria’s oil?
۲- International Business Times, 608425
۳- Bloomberg, Islamic State Now Resembles the Taliban With Oil Fields
۴- Huffington post, 5733062

منتشرشده در شماره ۱۰۱ تجارت فردا

برچسب‌ها: , , , , , ,

بدون دیدگاه » شهریور ۲۳ام, ۱۳۹۳

سلطان چاه‌ها

رژه نیروهای داعش در خیابان‌ها. داعش به مدد درآمدهای نفتی سرشار جذب نیروی گسترده‌ای در ماه‌های اخیر انجام داده است.

رژه نیروهای داعش در خیابان‌ها. داعش به مدد درآمدهای نفتی سرشار جذب نیروی گسترده‌ای در ماه‌های اخیر انجام داده است.

درباره بسیاری از پادشاهان و شهریاران بزرگ گفته‌اند که آنها بر دل‌ها حکمرانی می‌کردند و نه بر سرزمین‌ها. این لقب بسیار زیباتر از آن بود و هست که حتی پادشاهان خونریز هم از کنار آن به راحتی بگذرند و به همین خاطر بسیاری از آنها نیز خود را نماینده و مورد تایید مردم می‌دانند؛ به ویژه زمانی که رهبری یک گروه مدعی مبارزه و در واقع تروریستی را در دست دارند. در این میان به نظر می‌رسد یک نفر هست که نه می‌تواند و نه شاید علاقه‌ای داشته باشد که به فرمانروای قلب‌ها ملقب شود و او کسی نیست جز ابوبکر البغدادی، رهبر گروه داعش. مردی که پس از چند ماه جنگ و کشتار، مدعی تشکیل دولت اسلامی نیز شد و خود را خلیفه و امیرالمومنین نیز نامید؛ به خوبی می‌داند که اگر نفت نبود، احتمالاً فعالیت‌های او و تعداد اندکی از همراهانش در همان ابتدای کار با شکست مواجه می‌شد.

داعش بخش قابل‌توجهی از مناطق نفت‌خیز عراق و سوریه را در دست دارد

داعش بخش قابل‌توجهی از مناطق نفت‌خیز عراق و سوریه را در دست دارد

درآمد دو میلیون دلار در روز
سلطان چاه‌های عراق و سوریه، به مدد قاچاق نفت به قیمت‌های بسیار نازل، روزانه دو میلیون دلار به ثروت دولت تروریست خود می‌افزاید. چاه‌های نفت، به طناب اتحاد بسیاری از قبیله‌ها تبدیل شده‌اند و ابوبکر البغدادی به مدد نفت آنها، ارتشی چند ده هزارنفری گرد آورده است که هر روز بر تعداد آنها افزوده می‌شود. نکته اینجاست که از قضا برخی خریداران نهایی نفت داعش، دشمنان آنها هستند و به عنوان مثال، گفته می‌شود بخش زیادی از نفت داعش در سوریه، توسط حکومت بشار اسد خریداری می‌شود. در کنار این مساله، ظاهراً ماجرای نفرین نفت برای دولت‌های نفت‌سالار، جنبه جدیدی هم پیدا کرده است. طنز روزگار است که دولت‌های متکی به رانت نفت، امروزه از همان محل ضربه می‌خورند. دولت عراق که اکنون در تولید و صادرات نفت از ایران پیشی گرفته است، با گروهی دست‌به‌گریبان است که اگر نفت نبود، احتمالاً نه قدرت و نه نیروی نظامی فعلی را داشت. درآمد نفتی داعش برای اداره یک کشور ناکافی به نظر می‌رسد، ولی برای ناامن کردن یک منطقه و جهان کافی است.

نفت، ویروس خاورمیانه
در دیگر مناطق بحران‌زده خاورمیانه و شمال آفریقا اوضاع تفاوت اساسی ندارد. شورشیان انقلابی لیبی، پایانه‌های نفتی را به عنوان اهرم چانه‌زنی در دست نگه می‌دارند تا اگر خودشان نتوانستند نفتی صادر کنند، نگذارند دولت حاکم نیز پولی به دست آورد و نهایتاً نیز به توافق می‌رسند. در سودان، شورشیان دولت را به عدم شفافیت در هزینه درآمدهای نفتی و صرف این عواید نفت به مقاصد نظامی متهم می‌کنند. اما اگر قدری دقت کنیم، ماجرا حتی به امروز هم منحصر نیست. بیش از یک قرن قبل، زمانی که نفت در ایران کشف شد، شرکت‌های خارجی چاره‌ای نداشتند جز اینکه برای تامین امنیت و در واقع جلوگیری از حمله برخی طایفه‌های بومی، به آنها سهمی از پول نفت بدهند. پولی که البته بخشی از آن مجدداً صرف مقاصد نظامی همان طایفه‌ها می‌شد و ماجرای سهم‌خواهی تکرار می‌شد. پایان آن ماجرا، ظهور یک دولت مقتدر مرکزی به صدارت رضاشاه بود که با سرکوب شورش‌ها، آرامش نسبی را در ایران حاکم کرد. اما پایان ماجرای ابوبکر البغدادی چه خواهد بود؟ سلطان چاه‌ها، چه زمانی مغلوب خواهد شد؟

منتشرشده در شماره ۱۰۱ تجارت فردا

برچسب‌ها: , , , ,

بدون دیدگاه » شهریور ۲۳ام, ۱۳۹۳

دولت مستعجل

باوجود دستیابی به درآمدهای نفتی سرشار، داعش موانع فراوانی در پیش دارد

کیث جانسون/خبرنگار ارشد فارن پالیسی

دیوانگان آدمکش داعش، همچون بسیاری گروه‌های در سایه (و البته نه زیاد در سایه) پیش از این، ظاهراً دارند در کسب و کار نفتی درگیر می‌شوند. و به نظر می‌رسد آنقدر این کار به کام آنها شیرین بوده است که میلیون‌ها دلار درآمد از محل آن به‌دست می‌آورند.
تروریست‌هایی که نوار گسترده‌ای از عراق و سوریه را تصاحب کرده‌اند، اکنون به سمت جرم از مدافتاده‌ای به نام قاچاق نفت متمایل شده‌اند. پولی که آنها از محل فروش غیرقانونی نفت به‌دست می‌آورند، موقعیت‌شان را به عنوان یکی از ثروتمندترین گروه‌های تروریستی خودکفا در جهان تقویت می‌کند؛ گروهی که برای تامین مالی نه به دولت‌های خارجی، که به درآمد حاصل از آدم‌ربایی و دزدی بانک متکی است. گروه همچنین از عهده دزدی تسلیحات نظامی گران‌قیمتی که آمریکا برای ارتش عراق باقی گذاشته است نیز برآمده‌ است؛ تسلیحاتی که آنها را از هزینه برای خرید آن بی‌نیاز می‌کند.

اما حتی میلیون‌ها دلاری که داعش از محل فروش نفت از طریق مرزهای پر از خلل و فرج به‌دست می‌آورد نیز کافی نیست تا تعهدات سنگینی که به دلیل گسترش سریع گروه ایجاد شده است، تامین شود. تصاحب سرزمین‌های متعدد، از جمله در شرق سوریه و شمال عراق، نیز می‌تواند به بار تعهدات سنگین گروه، از جمله پرداخت حقوق، جمع‌آوری زباله و روشن نگه داشتن چراغ خانه‌ها بیفزاید؛ تعهداتی که معمولاً دولت‌ها آن را متقبل می‌شوند.
مایکل نایتز، متخصص خاورمیانه در انستیتوی سیاست شرق نزدیک واشنگتن می‌گوید: «آنها از ثروتمندترین سازمان تروریستی جهان، به فقیرترین دولت جهان تبدیل شده‌اند.»
مانند بسیاری از کارهایی که داعش انجام می‌دهد، به دست آوردن اطلاعات از نقش واقعی گروه در تجارت غیرقانونی نفت سوریه و عراق، دشوار است. ظاهراً داعش کنترل بخش اعظم میدان‌های نفتی سوریه را، به ویژه در شرق این کشور، در دست دارد. دیده‌بان‌های حقوق بشر می‌گویند ۶۰ درصد از میدان‌های نفتی سوریه در دست گروه‌های تروریستی یا قبیله‌ها قرار دارد. علاوه بر این به نظر می‌رسد داعش در عراق نیز تعدادی از میدان‌های نفتی کوچک را در اختیار دارد. البته در این میان گزارش‌ها درباره اینکه چاه‌های مذکور بسته هستند یا تولید و انتقال حجم قابل ‌توجهی نفت از آنها صورت می‌گیرد، متفاوت هستند.
در تمامی موارد، متخصصان انرژی تخمین می‌زنند تولید غیرقانونی نفت در عراق و سوریه (که اغلب توسط داعش صورت می‌گیرد) بیش از ۸۰ هزار بشکه در روز است. این رقم در مقایسه با تولید پایدار کشورهای نفت‌خیز اندک است، اما برای گروهی که حتی القاعده هم رفتار آن را قابل پذیرش نمی‌داند، به صورت بالقوه واجد ارزش فراوانی است.
اگر این میزان نفت به قیمت‌های جهانی به فروش رسد، ثروت قابل ‌توجهی به شمار می‌رود: هشت میلیون دلار در روز٫ اما همان‌طور که همسایگان جدید این گروه در عراق دریافته‌اند، به‌دست آوردن حداکثر قیمت برای نفت بازار سیاه آسان نیست. گفته می‌شود داعش بخش قابل ‌توجهی از نفت خود را به واسطه‌ها در سوریه می‌فروشد و آنها نیز آن را به پالایشگاه‌هایی در ترکیه، و کردستان می‌برند. والری مارسل، یک کارشناس نفت در خانه چتهام در لندن می‌گوید نفت اساساً به قیمت پایینی بین ۱۰ تا ۲۲ دلار در هر بشکه قیمت‌گذاری می‌شود و این در حالی است که قیمت نفت در بورس لندن و نیویورک حدود ۱۰۰ دلار است. به گفته مارسل، در عراق ظاهراً داعش واسطه‌ها را دور زده است و از ناوگان تانکر خود استفاده می‌کند و این یعنی می‌تواند به ازای هر بشکه نفت ۵۰ تا ۶۰ دلار به دست آورد. برخی گزارش‌های دیگر عایدی داعش را حدود ۲۵ دلار در هر بشکه تخمین می‌زنند.
آقای نایتز از انستیتوی واشنگتن می‌گوید: «آنها تخفیف قابل توجهی می‌دهند و تنها بخش اندکی از ارزش نفت را به دست می‌آورند.» اگر اینها را کنار هم بگذاریم، درآمد گروه از قاچاق نفت می‌تواند در محدوده یک تا دو میلیون دلار در روز برآورد شود. دیگر تحلیلگران می‌گویند درآمد نفتی داعش می‌تواند حدود سه میلیون دلار در روز هم برآورد شود.
با بر سر کار بودن داعش، توسعه نفتی قطعاً برای همیشه پایدار نخواهد بود. میدان‌های نفتی قدیمی در سوریه و عراق نیازمند توجه فراوان، از جمله تزریق برای بالا نگه داشتن فشار و تولید پایدار هستند. به گفته مارسل، فقدان نیروهای فنی آموزش‌دیده و گردش مالی فراوان، کابوسی برای مدیریت بهینه مخازن به شمار می‌رود و در نهایت نیز تولید آتی این میدان‌ها را کاهش خواهد داد.
کماکان، با فرض وجود همه موارد مذکور، این گونه کنترل بر میدان‌های نفتی، درآمدهای نفتی و محصولات نفتی امتیاز قابل ‌توجهی برای هر گروه تروریستی خواهد بود. کنترل محصولات نفتی، از کپسول‌های گاز مورد نیاز برای پخت‌وپز گرفته تا سوخت لازم برای حمل‌ونقل، یک اهرم اضافی برای گروه در منطقه به حساب می‌آید. درآمدهای نفتی توانایی داعش را برای استخدام و پرداخت حقوق به نیروها و خرید اسلحه افزایش می‌دهد.
به هر حال، درآمد مذکور همچنین برای پوشش حقوق کارکنان بخش عمومی در مناطق تحت تسلط گروه مورد نیاز است. فراهم آوردن خدمات ابتدایی عمومی نیز به پول نیاز دارد؛ خدماتی با این هدف که گروه بتواند نشان دهد به جز تسخیر کردن و به دار آویختن کار دیگری هم بلد است و می‌تواند در یک سرزمین محدود به حکمرانی بپردازد. خدمت به عنوان نماینده غیرمنتخب دولت‌های غایب یا مخلوع، از دیرباز روش گروه‌های تروریستی به شمار می‌رفته است و آنها از این طریق حمایت عمومی را به دست می‌آورند.
دیوید گارتنشتاین رز، متخصص تروریسم در بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها می‌گوید: «آنها علاوه بر روشن نگه داشتن ماشین جنگ، به حکمرانی هم نیاز دارند و این کار برای آنها هزینه دربر دارد.» او تخمین می‌زند بخش عمده درآمدهای نفتی به سرعت صرف آرام کردن قبیله‌های ملتهب، پول دادن به متحدان و هزینه‌های ضروری زندگی روزمره می‌شود. به گفته او، اگر آنها نتوانند کاری کنند تا مردم به توقعات همیشگی خود برسند، فرمانروایی‌شان جلوه بسیار بدی خواهد داشت.
نکته اصلی درباره ثروت نفتی نوظهور داعش این است که دستیابی به پول زیاد در میان گروه‌های تروریستی بی‌سابقه نیست، و در این مورد خاص کافی هم به نظر نمی‌رسد. پول نفت، یک تکه از کیک غیرقانونی است که گروه از آن تامین مالی می‌شود. در سوریه و عراق، اخاذی، مالیات محلی و دیگر شیوه‌های غیرقانونی کسب درآمد میلیون‌ها دلار به حساب داعش واریز می‌کند. بر اساس تخمین دولت آمریکا، تعداد زیادی از گروه‌های تروریستی در فعالیت‌های مجرمانه بین‌المللی درگیر هستند. طالبان در افغانستان، سالانه بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیون دلار از محل تجارت مواد مخدر و قاچاق الوار و مواد معدنی به دست می‌آورد. القاعده در مغرب میلیون‌ها دلار از طریق گروگانگیری کسب می‌کرد که رقم کل آن طی بیش از یک دهه، احتمالاً به ۲۰۰ میلیون دلار می‌رسد.
در مقابل، با توقف پرداخت حقوق عمومی از سوی بغداد برای مناطقی که داعش در آنها به اخاذی و باج‌خواهی می‌پرداخت، بخشی از امپراتوری گروه در حال فروپاشی است. این یک بازی دوسرباخت برای داعش است: آنها از یک سو درآمد حاصل از اخاذی‌شان را از دست می‌دهند و از سوی دیگر، باید خود به تامین حقوق بپردازند. همزمان با اینها بربریت، فقدان کمک‌رسانی حتی به گروه‌های سلفی با تفکر مشابه و توسعه بی‌حدوحصر سرزمین‌های تحت کنترل، ممکن است زمینه‌ساز سقوط گروه در آینده شود.
علاوه بر این، کنترل میدان‌های نفتی کوچک و به عبارت دیگر درآمد اندک حاصل از قاچاق نفت، برای تامین قدرت پایدار گروه کافی نخواهد بود. نایتز می‌گوید: «آنها می‌توانند قدرت‌نمایی، ارعاب و تهدید کنند و حتی خدمات اجتماعی ساده‌ای را فراهم سازند. آنچه آنها قادر به انجامش نیستند، به دست آوردن منابع دولت عراق است»؛ یک بودجه ملی ۱۲۰ میلیارد‌دلاری به مدد روزانه سه میلیون بشکه نفت صادراتی از پایانه‌های جنوب عراق. نایتز می‌افزاید: «بدون نفت بصره، داعش چیزی بیش از یک گروه نخواهد بود.»

منتشرشده در شماره ۱۰۱ تجارت فردا

برچسب‌ها: , , , ,

بدون دیدگاه » شهریور ۲۳ام, ۱۳۹۳

نوشداروی نفتی برای اسد

سلیمان خالدی / خبرنگار رویترز

وابستگی سوریه به کمک‌های اقتصادی و نفتی ایران هر روز بیشتر می‌شود

یک کشاورز سوری در شهر الرقه، نفتی که از استان دیرالزور تولید شده است را درون گودالی می‌ریزد. نفت به عنوان بخشی از مراحل پالایش، در گودال تقطیر می‌شود و در نهایت سوخت مورد نیاز به دست می‌آید. دیرالزور پیش از تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا در سال 2011، روزانه 420هزار بشکه در روز نفت تولید می‌کرد.

یک کشاورز سوری در شهر الرقه، نفتی که از استان دیرالزور تولید شده است را درون گودالی می‌ریزد. نفت به عنوان بخشی از مراحل پالایش، در گودال تقطیر می‌شود و در نهایت سوخت مورد نیاز به دست می‌آید. دیرالزور پیش از تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۱، روزانه ۴۲۰هزار بشکه در روز نفت تولید می‌کرد.

سوریه و ایران قراردادی را برای فعال‌سازی تسهیلات اعتباری ۶/۳ میلیارد‌دلاری امضا کردند. به گفته مقامات رسمی و بانکی، این تسهیلات به منظور خرید محصولات نفتی با هدف حمایت از اقتصاد جنگ‌زده بشار اسد اعطا می‌شود. قرارداد، که در ماه می مورد توافق طرفین قرار گرفته بود و به ایران اجازه می‌دهد از طریق سرمایه‌گذاری در سوریه، طلب خود را به دست آورد، بخشی از حمایت گسترده ایران از بشار اسد در مقابل تحرکات دوساله شورشیان به شمار می‌رود. یک مقام تجاری سوریه با اشاره به تسهیلات اعتباری می‌گوید: «این قرارداد به سوریه کمک می‌کند محصولات نفتی مورد نیاز را وارد کند.» او با تاکید بر ماهیت مشکلات مالی سوریه می‌گوید مسوولان تلاش کردند سقفی چهار ‌میلیارد دلاری برای قرارداد تنظیم کنند. سوریه در تامین دیزل مورد نیاز ارتش و سوخت مورد نیاز برای سرپا نگه داشتن اقتصاد این کشور، با کمبود مواجه است. بخشی از این کمبود، به دلیل تحریم‌های مالی آمریکا و اتحادیه اروپاست که بعد از برخورد با معترضان در ابتدای بحران سوریه وضع شده‌اند. اصلی‌ترین تامین‌کننده محصولات نفتی سوریه از طریق دریا، ایران بوده است. بر اساس گفته مقامات تجاری، خط اعتباری دیگر دمشق به ارزش یک میلیارد دلار، تمدید شده است که برای خرید محصولات تولید برق و دیگر کالاها طی قراردادی تهاتری به کار می‌رود. این خط اعتباری به سوریه کمک می‌کند پارچه، فسفات و برخی محصولات غذایی مثل روغن زیتون و مرکبات صادر کند. یک مقام رسمی تجاری به رویترز می‌گوید: «این خط اعتباری به سوریه اجازه می‌دهد نسبت به واردات محصولات ایرانی تا سقف مذکور اقدام کند که نیمی از آن برای خرید تجهیزات صنعت برق برای بخش مربوطه است.» به گفته این مقام مسوول، ضمن وجود شرایط مساعد برای پرداخت معوقات در این تسهیلات اعتباری، دمشق ماه‌هاست طی گفت‌وگوهایی درصدد است وامی دو میلیارد‌دلاری با بهره کم و مهلت پرداخت طولانی دریافت کند.

نشانه‌ای روشن از حمایت
اقتصاد سوریه در اثر کاهش ذخایر خارجی که حجم آنها پیش از بحران حدود ۱۶ تا ۱۸ میلیارد دلار برآورد شده است، آسیب دیده است. پیش از بحران، سوریه سالانه ۵/۲ میلیارد دلار از محل صادرات نفت درآمد داشت. با اقتصادی که در حالت آماده‌باش به سر می‌برد و هزینه‌های در حال افزایش نظامی، سوریه ناچار شده است به صورت روزافزون بر خطوط اعتباری جدید دریافتی از متحدان اصلی‌اش، تکیه کند. روسیه، عراق و چین کمک‌هایی را به این کشور (بعضاً در قالب قراردادهای تهاتر) فراهم کرده‌اند، که البته در مقیاس قرارداد اخیر با تهران نبوده است. سمیر عیطا، اقتصاددان برجسته سوری که در خارج از این کشور زندگی می‌کند، می‌گوید: «کمک ایران، دارای یک پیام سیاسی و روانی قوی است. آنها نه‌تنها به شما یک وام خاص می‌دهند، بلکه سرمایه‌ای نیز برای مدت طولانی در اختیارتان شما قرار می‌دهند و شما می‌توانید به هر میزان که خواستید برای هر کالایی که انتخاب می‌کنید، برداشت کنید. تسهیلات اعتباری به سوریه اجازه می‌دهد منابع شدیداً مورد نیازی را که هم‌اکنون در جاهای دیگر محبوس است، هزینه کند.» به گفته مقامات بانکی، اگرچه قراردادهای تامین مالی در کوتاه‌مدت آسودگی را برای سوریه به همراه خواهند داشت، در درازمدت این کشور را که برای سالیان دراز به اندک بودن بدهی ملی‌اش مفتخر بود، به سوی بدهی سوق می‌دهد. این مقامات می‌افزایند تسهیلات اعتباری، که بین بانک دولتی بازرگانی سوریه و بانک صادرات ایران رد و بدل خواهد شد، همچنین موجب کاهش فشار فزاینده بر پوند سوریه خواهد شد؛ چرا که نیاز به پرداخت وجه برای محصولات وارداتی و مواد غذایی را که موجب کمبود نسبی ارزهای خارجی می‌شود، محدود خواهد کرد. قیمت پوند سوریه در مقابل دلار، به یک‌ششم ارزش آن پیش از بحران در این کشور سقوط کرده است. معامله‌گران ارز می‌گویند پیشتر در ماه جاری و پیش از رسیدن نرخ برابری ارز سوریه به ۲۰۰ پوند در مقابل یک دلار آمریکا، به ۳۰۰ پوند در مقابل یک دلار آمریکا سقوط کرده بود. عصام زمریق، نایب‌رئیس اتاق صنایع دمشق می‌گوید: «وقتی دولت محصولات نفتی و آرد را از ایران می‌گیرد و ما در مقابل پارچه و محصولات غذایی به این کشور صادر می‌کنیم، تقاضا برای دلار کاهش می‌یابد.» سال گذشته ایران و سوریه سوآپ بنزین در مقابل دیزل را برقرار کردند، اما از دست رفتن مناطق اصلی تولیدکننده نفت سوریه در شرق این کشور بدان معنی بود که سوریه از نفت سبکی که پیشتر تولید می‌کرد، و همچنین نفتا و بنزین اضافی که صادر می‌شد، محروم شده است. با این وجود، ایران به صورت پایدار روابط اقتصادی بلندمدت با سوریه را گسترش داد تا به این کشور برای ایستادگی در مقابل تحریم‌های غربی کمک کند و قراردادی تجاری امضا کرد که بر اساس آن، تعرفه گمرکی اندک چهاردرصدی به کالاهای صادراتی سوریه تعلق می‌گرفت. تهران قبلاً نیز با یک میلیارد دلار محصولات نفتی طی قرارداد اعتباری مشابهی در سال‌های ابتدایی دهه ۱۹۸۰ و پیش از آنکه سوریه به صادرکننده نفت بدل شود، به این کشور کمک می‌کرد.

خزانه بانکی
بر اساس گفته مقامات بانکی، ژانویه گذشته، تهران طی بازدید وائل الحلقی، نخست‌وزیر سوریه، موافقت کرد ۵۰۰ میلیون دلار در خزانه بانک مرکزی این کشور قرار دهد تا ارزش واحد پول ملی این کشور را افزایش دهد. آخرین قرارداد تسهیلات اعتباری، با استقبال کشور شدیداً نیازمند به منابع مالی سوریه مواجه شد که هم‌اکنون در نتیجه تحریم‌ها، دسترسی اندکی به سیستم‌های مالی غربی دارد. زمریق می‌گوید:« این تسهیلات اعتباری، یاری‌گر صادرکنندگان و بازاریانی است که در شرایط فعلی از فقدان اعتبار و وام‌های منجر به افزایش هزینه و فرار سرمایه، رنج می‌برند.» این قرارداد همچنین در را به سوی سرمایه‌گذاری‌های بیشتر ایران در پروژه‌های زیرساختی همچون نیروگاه‌ها و صنایع سنگین خواهد گشود. مقامات رسمی می‌گویند حمایت سیاسی قوی ایران، این کشور را مطمئن می‌کند که با فرض باقی ‌ماندن اسد، بیشترین سهم را از پروژه‌های بازسازی به دست خواهد آورد. ایران و سوریه هم‌اکنون یک کارخانه مونتاژ ماشین دارند که یکی از پروژه‌های مشترک چند‌میلیون‌دلاری دو کشور به شمار می‌رود و پیش از وقایع سال ۲۰۱۱ آغاز شده است. بر اساس گفته یک مقام بانکی، بنگاه‌های اقتصادی ایران همچنین قراردادهایی را در بخش نیروگاهی سوریه برنده شده‌اند و قراردادهایی را برای ساخت چندین سیلوی گندم امضا کرده‌اند. این قراردادها، از طریق خطوط اعتباری گسترده تامین مالی می‌شوند. تحت آن قرار مالی اعتباری،‌ سوریه همچنین ۲۵۰ هزار تن آرد از ایران دریافت می‌کند که کمبود نان در نقاط تحت کنترل دولت این کشور را برطرف می‌کند. این کمبود نان، در اثر افتادن حدود نیمی از شهر شمالی آلپو به دست شورشیان به وقوع پیوسته است. اغلب ظرفیت آسیاب کشور در این شهر واقع است.

منتشرشده در شماره ۵۳ تجارت فردا

برچسب‌ها: , , ,

بدون دیدگاه » مرداد ۲۶ام, ۱۳۹۲

داستان صادرات ویژه نفت ایران به سوریه

آیت‌الله هاشمی چند ماه قبل اعلام کرد ایران یک میلیارد دلار طلب نفتی از سوریه دارد

برای مدت چند دهه، در میان عموم مردم و همچنین برخی مسوولان، ماجرای صادرات نفت «به صورت رایگان» و نیز با تخفیف به سوریه و مطالبات ایران بابت این ماجرا، مطرح بوده است. اصل ماجرا، به مبادلات نفتی ایران و سوریه در سال‌های ۱۳۶۱ و ۱۳۶۲ باز می‌گردد. دری نجف‌آبادی، مخبر کمیسیون برنامه و بودجه در سال ۱۳۶۴ از قراردادی خبر داد که در اوایل سال ۱۳۶۱ بین دولت‌های ایران و سوریه منعقد شده است. او در این باره گفت: «مفاد آن قرارداد هم این بوده که ما سالانه یک میلیون تن نفت مجانی در اختیار دولت سوریه قرار بدهیم و تا پنج میلیون تن گاهی کمتر، گاهی بیشتر، یک ضریب پایین‌تر، یا یک ضریب بالاتر، ۲۵ درصد کمتر، بیشتر، سالیانه نفت به دولت جمهوری عربی سوریه بفروشیم.»

ورود مجلس به ماجرا
مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۶۳ قانونی را تصویب کرد که بر اساس آن به دولت سوریه یک میلیون تن نفت مجانی تحویل داده می‌شد و پنج میلیون تن نفت نیز با تخفیف ۵/۲ دلار در هر بشکه به این کشور فروخته می‌شد. متن کامل این قانون به شرح ذیل است:
۱- به وزارت نفت اجازه داده می‌شود از تاریخ تصویب این قانون به مدت یک سال: الف – مقدار یک میلیون تن نفت خام سبک ایران را به صورت مجانی در اختیار دولت سوریه برای مخارج جنگ با اسرائیل قرار دهد. ب – تا مقدار پنج میلیون تن نفت خام سبک ایران را با تخفیف ۵/۲ دلار در هر بشکه طبق ضوابط وزارت نفت به دولت سوریه بفروشد.
۲- به دولت اجازه داده می‌شود نسبت به مبلغ ۹۹۳ میلیون دلار بدهی دولت سوریه به جمهوری اسلامی ایران که دولت سوریه استمهال کرده است به طریق ذیل عمل نماید: الف – ۴۹۳ میلیون دلار از خرداد ۱۳۶۴ (برابر با ژوئن ۱۹۸۵) به اقساط متساوی ماهیانه ۲۰ میلیون‌دلاری دریافت گردد. ب – ۵۰۰ میلیون دلار باقی‌مانده از تیر‌ماه ۱۳۶۸ (مطابق با جولای ۱۹۸۹) در ۱۲ قسط متساوی سه‌ماهه (به مدت سه سال) دریافت گردد.
همان‌طور که در متن قانون نیز اشاره شده است، علت ذکر‌شده برای اعطای نفت به سوریه، جنگ با اسرائیل بوده و این مساله از سال‌های پیش از تصویب قانون مطرح بوده است. چنانکه آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی که در زمان تصویب قانون در سال ۱۳۶۳ ریاست مجلس را بر عهده داشته است، در خاطرات ۲۳ اسفند سال ۱۳۶۰ در این باره می‌نویسد: «جلسه‌ای با نخست‌وزیر و رئیس‌جمهور و وزیر خارجه داشتیم. درباره مواد قرارداد با هیات سوری که آمده‌اند، بحث کردیم. مطرح است که یک میلیون تن نفت خام مجانی به سوریه بدهیم به عنوان شرکت در هزینه جهاد با اسرائیل و بقیه را تا ۹ میلیون تن به قیمت عادلانه بفروشیم و از آنها جنس بخریم.» بنا به گفته علی‌اکبر ولایتی در جلسه یکم خرداد ۱۳۶۳ مجلس، مبادلات نفتی با سوریه برای دو سال ادامه داشته و سوریه بدهی سال ۱۳۶۱ خود را پرداخت کرده است؛ با این وجود در سال ۱۳۶۳ کماکان حدود یک میلیارد دلار بابت سال ۱۳۶۲ بدهکار بوده است. هاشمی در خاطرات مربوط به اردیبهشت ۶۳ می‌نویسد: «شب، با [آقای غازی‌الدروبی] وزیر نفت سوریه ملاقات داشتم. اظهار می‌داشت، سخت در مضیقه‌اند و خواستار کمک در پرداخت [بدهی مربوط به خرید] نفت بودند. خواست که یک قرارداد، شبیه قرارداد سال گذشته تکرار شود و بدهی یک میلیارد‌دلاری عقب‌افتاده، نصفش به صورت وام و نصفش تقسیط برای سال آینده باشد؛ تصویب مجلس لازم دارد.» یک ماه بعد از این ملاقات هاشمی با وزیر نفت سوریه، لایحه فروش نفت به سوریه به مجلس رفت. در یکم خرداد، دو فوریت لایحه تصویب شد و دوم خرداد، نوبت به بررسی آن رسید.
معین‌فر، نماینده مجلس که وزیر نفت دولت موقت نیز بود، در مخالفت با لایحه، به مواردی همچون تحویل سالانه حدود هفت میلیون بشکه نفت به صورت رایگان و بدون تصویب مجلس، بدهی یک میلیارد‌دلاری سوریه، فروش بخشی از نفت تحویلی به سوریه در بازارهای جهانی و تخریب بازار نفت ایران و بی‌اطلاعی نمایندگان از قراردادهای نفتی اشاره کرد. در نقطه مقابل، کیاوش و هادی در موافقت با این طرح و لزوم حمایت از سوریه در مقابل اسرائیل سخن گفتند. هادی نیز مساله تقسیط بدهی‌ها را متداول دانست و معاون وقت وزارت نفت در حمایت از لایحه صحبت کرد. در آن زمان حافظ اسد جریان صادرات نفت عراق را که با ایران در حال جنگ بود، از طریق خط لوله‌ای که از خاک سوریه می‌گذشت، قطع کرده بود و هرچند خود از درآمد ترانزیت نفت عراق محروم شده بود، اما کاملاً به نفع ایران عمل کرده بود. طرح در نهایت به تصویب مجلس رسید.
مشابه سال ۱۳۶۳، در سال ۱۳۶۴ نیز مجلس تصویب کرد یک میلیون تن نفت مجانی و تا مقدار پنج میلیون تن نفت سبک ایران با تخفیف به سوریه تحویل داده شود. بر اساس قانون جدید، مانده حساب مخصوص در رابطه با قرارداد سال گذشته می‌بایست تا ۱۰ مهر ۶۴ پرداخت شود. با حمایت برخی نمایندگان و نیز تلاش‌های وزارت خارجه، تحویل یک میلیون تن نفت مجانی، در سال‌های ۶۵ و ۶۶ هم به تصویب مجلس رسید. در آن سال‌ها نیز لایحه مخالفانی داشت. از جمله رهبری‌املشی معتقد بود: «من از دولت می‌پرسم چه دیده‌اید شما از سوریه که علیه اسرائیل عمل کرده باشد در این وضع اقتصادی یک میلیون تن نفت مجانی هم بدهید به او، بعد عنوانش هم این باشد که رویارو با اسرائیل است… نظام حاکم بر سوریه یک نظامی است که عمدتاً مخالف دین و مذهب است… شهر حما ۱۵ هزار مسلمانش توسط همین رژیم حاکم بر سوریه آمد بمباران شد شهید شدند مرد.» در مقابل نمایندگانی مثل هراتی اعلام می‌کردند: «مساله رویارویی سوریه با رژیم صهیونیستی مساله‌ای است که واقعاً اظهر من‌الشمس است… شما چگونه استناد می‌کنید که از سال ۱۹۷۱ هیچ‌گونه درگیری و رویارویی نبوده؟ و شما اگر واقعاً بخواهید این مساله را نادیده بگیرید ظلم بزرگی کرده‌اید به تعداد زیادی از شهدایی که سوریه به عنوان افرادی که در خط مقدم مبارزه با رژیم صهیونیستی وجود داشته که یک نوع بی‌توجهی به خون پاک آن عزیزان است.» بنا بر اعلام صادقلو، یکی از نمایندگان مخالف لایحه در سال ۱۳۶۶، در آن زمان بدهی سوریه به ایران دو میلیارد دلار بوده است. حائری‌زاده، نماینده موافق لایحه نیز رقم درست بدهی سوریه را ۳/۱ میلیارد دلار اعلام کرد. مشابه این ارقام بدهی را آیت‌الله هاشمی حدود سه ماه قبل اعلام کرده بود.

مطالبات نفتی پابرجاست؟
با وجود پایان قانون صادرات نفت به سوریه، مطالبات ایران از این کشور بابت نفت کماکان حاشیه‌ساز بوده است. غلامحسین نوذری، وزیر اسبق نفت در گفت‌وگوی سال ۹۰ خود در این باره گفته است: «یک مطالباتی از سوریه در نفت داشتیم که این مساله بیشتر به گذشته برمی‌گشت که البته مبلغ بالایی هم نبود. بخشی از این مطالبات بر اساس توافق دو طرف به ایران برگردانده شده و یک بخشی از این مطالبات هم به عنوان وام به ایرانیان برای سرمایه‌گذاری در سوریه تخصیص یافت. بنابراین در شرایط فعلی یک بخشی از سرمایه‌گذاری‌هایی که ایرانیان در سوریه انجام داده‌اند به همین موضوع برمی‌گردد.» با وجود آنکه نوذری مطالبات نفتی از سوریه را اندک اعلام کرده و گفته است این مطالبات دریافت شده است، آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی در اوایل اردیبهشت امسال طی یکی از دیدارهای خود، اشاره‌ای هم به مساله مطالبات نفتی ایران از سوریه کرد و گفت این مطالبات هنوز پرداخت نشده است. هاشمی در جلسه‌ای که روز هشتم اردیبهشت در مجمع تشخیص مصلحت نظام برگزار شد، اعلام کرد: «سوریه کنار ما ایستاد تا جنگ شکل عرب و عجم نشود، در واقع سوریه فقط کنار ما ایستاد. ما یک میلیارد دلار نفت مجانی به سوریه دادیم که هنوز پس نداده است، چون فقط در کنار ما بود.» با در نظر گرفتن گفته‌های هاشمی، به نظر می‌رسد روایت مبتنی بر عدم وصول کامل طلب نفتی ایران از سوریه بیشتر به واقعیت نزدیک باشد. با این وجود، ایران درصدد است قرارداد نفتی دیگری را نیز با سوریه منعقد کند. صادرات قبلی نفت، در زمان ریاست‌جمهوری حافظ اسد صورت گرفت و اکنون فرزند او، بشار اسد، در جست‌وجوی دریافت نفت ایران است.

منتشرشده در شماره ۵۳ تجارت فردا

برچسب‌ها: , , , , ,

بدون دیدگاه » مرداد ۲۶ام, ۱۳۹۲

خواب آشفته نفت

سه دهه بعد از کمک نفتی، ایران به سوریه ۶/۳ میلیارد دلار اعتبار نفتی می‌دهد

یک فروشنده دوره گرد در سوریه به فروش محصولات نفتی می پردازد. بعد از بحران اخیر در سوریه، دولت این کشور در تامین نیازهای سوختی مردم با مشکل مواجه شده است.

یک فروشنده دوره گرد در سوریه به فروش محصولات نفتی می پردازد. بعد از بحران اخیر در سوریه، دولت این کشور در تامین نیازهای سوختی مردم با مشکل مواجه شده است.

کمتر از یک هفته مانده به پایان دولت دهم، سانا، خبرگزاری رسمی سوریه، از خط اعتباری خبر داد که در پی سفر مقامات این کشور به ایران، گشوده شده است و به موجب آن ایران ۶/۳ میلیارد دلار محصولات نفتی به سوریه صادر می‌کند. قرار است بهای نفت و محصولات نفتی از طریق سرمایه‌گذاری در سوریه، دریافت شود. در سفر مقامات سوریه به ایران، همچنین توافقنامه صادرات گاز به این کشور نیز امضا شد. این توافق‌های نفتی و گازی، غیر از یک میلیارد خط اعتباری است که برای تامین نیازهای سوریه به برخی کالاها از جمله دارو و مواد غذایی تخصیص داده شده است.

بزرگ‌ترین کمک اقتصادی به سوریه؟
بر اساس گزارش سانا، در هفته اول مردادماه امسال، سلیمان عباس، وزیر نفت و ادیب میاله، رئیس بانک مرکزی سوریه به همراه هیاتی اقتصادی وارد ایران شدند و به مذاکره با مقامات کشورمان پرداختند. بنا بر گزارش‌های منتشر‌شده، در مذاکرات صورت‌گرفته درباره «خط اعتباری برای صادرات نفت و گاز و راهکارهای غلبه بر تحریم‌های اقتصادی و جنگ تحمیل‌شده بر مردم سوریه»، رستم قاسمی وزیر نفت، مهدی غضنفری، وزیر صنعت، معدن و تجارت و محمود بهمنی، رئیس کل بانک مرکزی حضور داشته‌اند. گزارش سانا می‌افزاید طرف ایرانی در این مذاکرات برای تامین نیازهای نفتی سوریه اعلام آمادگی کرده است. در حاشیه مذاکرات نیز طرفین توافقنامه صادرات گاز ایران به سوریه از طریق عراق را امضا کردند. غضنفری نیز مذاکراتی را با مقامات کشور سوریه درباره تامین نیازهای غذایی و مواد مصرفی مردم این کشور انجام داده است. بر اساس گزارش الشرق‌الاوسط، فارس سلمان، رئیس بانک تجارت سوریه در گفت‌وگو با نشریه وطن اعلام کرده کالاهای مورد توافق، و از جمله آرد مورد نیاز برای پخت نان، هم‌اکنون به این کشور رسیده است. این مقام سوری قرارداد را بین بانک‌های تجارت سوریه و «توسعه صادرات ایران» اعلام کرده است. این در حالی است که خبرگزاری رویترز، نام بانک ایرانی را «صادرات» گزارش کرده است. خبر امضای این خط اعتباری، نخستین بار بهمن سال گذشته و در جریان سفر نخست‌وزیر سوریه به ایران منتشر شد. در این میان به نظر می‌رسد خبرسازترین بخش مذاکرات، اعطای تسهیلات ۶/۳ میلیارد‌دلاری نفتی به سوریه است که در صورت تحقق، یکی از بزرگ‌ترین حمایت‌های خارجی از سوریه به شمار خواهد رفت.

کمک نفتی به کشور نفت‌خیز
اعطای تسهیلات برای واردات نفت توسط سوریه در حالی صورت می‌گیرد که این کشور، از مناطق نفت‌خیز خاورمیانه به شمار می‌رود. بر اساس آمارهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، ذخایر نفت این کشور ۵/۲ میلیارد بشکه برآورد می‌شود. تولید نفت سوریه در حداکثر میزان خود طی سال‌های ۱۹۸۰ تاکنون، به بیش از ۶۰۰ هزار بشکه در سال ۱۹۹۶ رسید. از آن زمان، تولید نفت این کشور روند کاهشی را طی کرده و این روند، با آغاز درگیری‌های داخلی در این کشور تشدید شده است. تولید نفت این کشور از ۴۰۱ هزار بشکه در دسامبر ۲۰۱۰، به ۲۳۵ هزار بشکه در دسامبر ۲۰۱۱ رسید و یک سال بعد در دسامبر ۲۰۱۲، به ۱۶۱ هزار بشکه در روز کاهش یافت. این کاهش تولید باعث شد در سال ۲۰۱۲، متوسط تولید ۱۸۲ هزار بشکه در روز برای سوریه ثبت شود که کمترین میزان در ۲۷ سال اخیر به شمار می‌رود. روند نزولی تولید نفت، در سال جاری میلادی ادامه داشته است و در ماه آوریل امسال، تولید نفت این کشور به زیر ۱۰۰ هزار بشکه در روز سقوط کرد. با کاهش تولید نفت طی دو سال اخیر، سوریه برای نخستین بار طی چند دهه اخیر، به واردات نفت وابسته شده است. ضمن آنکه برای تامین بخشی از نیازهای نظامی و مردمی، نیازمند فرآورده‌های نفتی است که حتی در صورت تولید نفت، به دلیل آسیب به تاسیسات پالایشگاهی، امکان تامین آنها وجود ندارد.

تولید و صادرات نفت در سوریه (منبع: اداره اطلاعات انرژی آمریکا)

تولید و صادرات نفت در سوریه (منبع: اداره اطلاعات انرژی آمریکا)

همان‌طور که گفته شده، علت اصلی کاهش تولید، ناآرامی‌های داخلی سال‌های اخیر بوده است. بر اساس گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا، هرچند میادین نفتی این کشور چندان تحت تاثیر ناآرامی‌ها قرار نگرفته‌اند، به دلیل کاهش فرصت‌های صادرات نفت و محدود شدن ظرفیت پالایش داخلی، تولید نفت این کشور کاهش یافته است. این گزارش می‌افزاید عمده میادین نفتی سوریه، در شرق این کشور و در نزدیکی مرز با عراق یا در مرکز کشور و شرق شهر حمص قرار دارند. در سال‌های پیش از ناآرامی، حجم بالای تولید نفت در سوریه نسبت به مصرف داخلی، امکان صادرات را برای این کشور فراهم ساخته بود. در یک سال پیش از مارس ۲۰۱۱، تقریباً ۹۹ درصد از صادرات نفت سوریه به اروپا صورت می‌گرفت. با تحریم سوریه از سوی غرب، تقریباً تمامی بازار نفت این کشور از دست رفت و صادرات نفت به میزان ناچیزی کاهش یافت. در این میان، گفته شده ایران نیز درصدد بوده است نفت سوریه را از طریق نفتکش‌های خود و با پرچم دیگر کشورها صادر کند. کاهش تولید نفت، موجب ایجاد مشکلاتی در زمینه تامین نیاز داخلی نیز شده است. سوریه هم‌اکنون در تامین دو ماده سوختی اصلی یعنی مازوت و دیزل، با کمبود مواجه است. برای تامین این کمبود و نیز صادرات بخشی از نفت، این کشور قراردادهایی را امضا کرده است. تهاتر دیزل روسیه با نفت خام سوریه، خرید محصولات نفتی از عراق و قرارداد اخیر با ایران، بخشی از تلاش‌های سوریه برای تامین نیاز داخلی ارزیابی می‌شود. با وجود این تلاش‌ها، سوریه کماکان در تامین نیاز داخلی مردم با مشکل مواجه است، درآمدهای نفتی این کشور کاهش یافته و جنگ داخلی به برخی تاسیسات نفت این کشور آسیب زده است. بنا بر اعلام وزیر نفت این کشور، در اکتبر سال گذشته میلادی، ناآرامی‌ها در مجموع ۹/۲ میلیارد دلار هزینه به بخش نفت این کشور وارد کرده است. اغلب این هزینه، ناشی از کاهش درآمدهای نفتی حاصل از صادرات نفت بوده است. ایران در سال‌های دور نیز برای حمایت از سوریه که در مقابل رژیم صهیونیستی ایستاده بود،‌ به این کشور نفت مجانی داده بود و چندین میلیون تن نفت را نیز با تخفیف فروخته بود. آن‌گونه که آیت‌الله هاشمی اردیبهشت امسال اعلام کرد، این طلب نفتی هنوز وصول نشده است. خط اعتباری جدید به سوریه، با وجود عدم تسویه بدهی چند‌دهه‌ای قبلی صورت می‌گیرد و تسویه دیگر بدهی‌های مربوط به سوریه در اوایل دهه ۶۰ نیز هنوز به طور کامل محرز نشده است. چنانچه کل مبلغ ۶/۳ میلیارد دلار به واردات نفت خام اختصاص یابد و هیچ مقداری از آن صرف واردات فرآورده‌های نفتی نشود، با فرض قیمت نفت ۱۰۰ دلار در هر بشکه، سوریه ۳۶ میلیون بشکه نفت از ایران خواهد خرید. با در نظر گرفتن آمارهای غیررسمی از صادرات یک میلیون‌بشکه‌ای نفت ایران، این رقم کمابیش حدود یک‌دهم از کل صادرات نفت کشور در سال جاری را به خود اختصاص خواهد داد. ضمن آنکه گفته می‌شود پرداخت مبلغ این میزان نفت از طریق سرمایه‌گذاری، تا زمان پایان ناآرامی‌ها در سوریه و مساعد شدن شرایط سرمایه‌گذاری خارجی، کمی دور از ذهن به نظر می‌رسد. در نتیجه ممکن است ۶/۳ میلیارد دلار نیز به بدهی‌های معوق قبلی کشور سوریه افزوده شود.

نقشه میادین عمده و خطوط انتقال نفت و گاز سوریه

نقشه میادین عمده و خطوط انتقال نفت و گاز سوریه

مبادلات تجاری ایران و سوریه
بدون در نظر گرفتن محصولات نفتی، واردات ایران از سوریه چندان زیاد نیست، هرچند صادرات به این کشور، رقم نسبتاً قابل‌توجه‌تری را در سال‌های گذشته به خود اختصاص داده است. در سال ۱۳۹۱، مجموعاً قریب به ۱۵۹ میلیون دلار کالا به سوریه صادر شد و در مقابل ۲۴ میلیون دلار کالا از این کشور وارد شد. سوریه در سال مذکور، در بین مقاصد صادراتی ایران رتبه ۲۳ و در بین مبادی وارداتی، رتبه ۶۴ را داشته است. ۵/۰ درصد از صادرات ایران به این کشور بوده است و در مقابل ۰۴/۰ درصد واردات کشور از مبداء سوریه بوده است. البته وضعیت مبادلات با سوریه همیشه در این سطح نبوده است. آمار گمرک ایران نشان می‌دهد حجم صادرات ایران به سوریه در سال ۱۳۹۱ نسبت به سال پیش از آن، کاهش بیش از ۵۰درصدی داشته است. در سال ۱۳۹۰، ایران به سوریه بیش از ۳۶۴ میلیون دلار کالا صادر کرده و از این کشور ۲۶ میلیون دلار کالا وارد کرده است. بیشترین میزان صادرات به سوریه طی دو دهه اخیر، در سال ۱۳۸۹ و به رقم بیش از ۵۲۳ میلیون دلار بوده است. با مطرح شدن مساله صادرات نفت به سوریه، به نظر می‌رسد این کشور به یکی از شرکای تجاری درجه اول ایران بدل خواهد شد.

مبادلات تجاری ایران و سوریه طی سال‌های 71 تا 91 برحسب میلیون دلار (منبع: سایت اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران)

مبادلات تجاری ایران و سوریه طی سال‌های ۷۱ تا ۹۱ برحسب میلیون دلار (منبع: سایت اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران)

خط لوله‌ای با سه نام
نفت، تنها محور مذاکرات اخیر ایران و سوریه نبوده است و خط لوله گاز دوستی نیز مورد بحث مجدد قرار گرفته است. در سال‌های اخیر، سه بار مساله این خط لوله و هر بار به نامی مطرح شده است. در سال ۱۳۸۵، اکبر ترکان که در آن زمان معاونت برنامه‌ریزی وزارت نفت را بر عهده داشت، خبر از صادرات گاز به اروپا توسط خط لوله «پرشین» داد. چهار سال بعد، از سوی جواد اوجی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، مساله خط لوله «اسلامی» به صورت جدی مطرح شد و مذاکراتی نیز در سطح وزیر در مورد آن صورت گرفت. در نهایت، اسم خط لوله به «دوستی» تغییر پیدا کرد. این خط لوله قرار است در مرحله نخست، گاز را از عسلویه به عراق و سوریه ببرد. ضمناً چشم‌انداز ادامه خط لوله به منظور صادرات گاز به اروپا از طریق لبنان و دریای مدیترانه نیز در نظر گرفته شده است. بنا بر آخرین تخمین‌ها، خط لوله ۵۶اینچی دوستی، حدود هشت میلیارد دلار هزینه خواهد داشت و از ظرفیت انتقال ۱۱۰ میلیون مترمکعب گاز برخوردار است. با تحریم بخش گاز ایران در سال گذشته از سوی اتحادیه اروپا، به نظر می‌رسد فعلاً مساله صادرات به اروپا منتفی است و تنها می‌توان از صادرات به عراق و سوریه سخن گفت. با در نظر داشتن ناآرامی‌ها و مشکلات مالی سوریه، صادرات به این کشور نیز هنوز وارد مراحل اجرایی نشده است. تنها مقصدی که به صورت قطعی از آن سخن به میان آمده، کشور عراق است که البته صادرات به این کشور نیاز به احداث خط لوله ۵۶اینچی ندارد و قرار است با انشعابی از خط لوله سراسری ششم کشورمان، سالانه ۲۵ میلیون مترمکعب گاز به عراق صادر شود. این میزان گاز، معادل یک فاز پارس جنوبی است.

منتشرشده در شماره ۵۳ تجارت فردا

برچسب‌ها: , , , , ,

بدون دیدگاه » مرداد ۲۶ام, ۱۳۹۲


فید مطالب

http://raminf.com/?feed=rss2

تقویم نوشته‌ها

شهریور ۱۳۹۷
ش ی د س چ پ ج
« بهمن    
 12
۳۴۵۶۷۸۹
۱۰۱۱۱۲۱۳۱۴۱۵۱۶
۱۷۱۸۱۹۲۰۲۱۲۲۲۳
۲۴۲۵۲۶۲۷۲۸۲۹۳۰
۳۱  

موضوعات

بایگانی شمسی

برچسب‌ها

گزیده نوشته‌ها

گفت‌وگوها