گزارش جدید آماری اوپک منتشر شده که در آن میتوان خلاصهای از مهمترین آمارهای نفت سال 2019 را دید. متاسفانه آمارهای مربوط به ایران از وضعیت مناسبی حکایت نمیکنند. چند نکته مهم درباره ایران را به نقل از گزارش مذکور اینجا میآورم:
بازیگر درجه سوم اوپک
عربستان با تولید 9.8میلیونی در رتبه اول اوپک ایستاده است. عراق و امارات با تولید 4.6 میلیونی و 3میلیونی در جایگاه دوم قرار دارند. کویت تولید 2.7میلیونی داشته و ایران با تولید کمتر از 2.4 میلیونی عملاً یک بازیگر درجه سوم در اوپک محسوب میشود. در مقیاس جهانی هم البته با لحاظ آمریکا و روسیه که تولیدی نزدیک به عربستان دارند، و لحاظ تولیدکنندگان دیگر، ایران یک بازیگر حاشیهای است.
بیاثری در صادرات
تحریمها ایران را در صادرات بیشتر تحتتاثیر قرار داده است. آمارهای اوپک از صادرات 650هزاربشکهای سال قبل کشور حکایت دارند درحالی که صادرات عربستان 7 میلیون، عراق 4 میلیون، امارات 2.4 میلیون، کویت و نیجریه حدود 2 میلیون، آنگولا 1.3 میلیون و حتی لیبی 1 میلیون بشکه در روز بوده است. بد نیست بدانیم ایران بعد از عربستان بزرگترین ذخایر ارزان و آسان نفت جهان را در اختیار دارد! با این صادرات ایران کشوری بیاثر در بازار جهانی نفت محسوب میشود.
افسانه خامفروشی
اگرچه در حوزههای متعددی از صنعت نفت و گاز کشور عدم توجه به سودآوری و خلق ارزش افزوده وجود دارد، اصل موضوع خامفروشی یک افسانه به نظر میرسد. چراکه باوجود چنان وضعیت نامساعدی در تولید و صادرات نفتخام، ایران در تولید فرآوردههای نفتی از ظرفیت 1.7میلیونی برخوردار بوده است. ظرفیت عربستان 2.6 و امارات 1 میلیون اعلام میشود. شاید برخی مدعی شوند این وضعیت مربوط به شرایط تحریم میشود و در حالت عادی ایران نسبت به تولید نفتخام ظرفیت پالایشگاهی کمی دارد. با مرور این مطالب میتوان متوجه شد چنان نیست:
https://t.me/EconomicsandOil/2783
https://t.me/EconomicsandOil/2925
https://t.me/EconomicsandOil/3399
شکست در صادرات گاز
حتی در صادرات گاز نیز (باوجود حجم بالای تولید کشور) ایران موفقیتی کسب نکرده و جز صادرات به ترکیه و اخیراً عراق، موفقیتی نصیب کشور نشد. بد نیست بدانیم صادرات امارات 9.3 میلیارد مترمکعب (که البته در مقابل آن واردات بیشتری وجود دارد)، نیجریه 36، لیبی 9.1، الجزایر 42.5 و ایران تنها 8.8 میلیارد مترمکعب بوده است. با لحاظ قراردادهای ترکمنستان، ترکیه و کرسنت ایران عملکردی پرحاشیه و مملو از دعوای حقوقی در صادرات گاز داشته است. اکنون نیز اندک فرصتهای صادرات یعنی بکارگیری قراردادهای جذاب در پارس جنوبی برای خلق مشارکت با مصرفکنندگان اصلی، صادرات به امارات (کرسنت) و همچنین سالهای طلایی الانجی از دست رفتهاند.
هزینه هر سال تحریم در حوزه صادرات نفت با قیمت نفت 50 دلاری و فرض افت حداقل 1.7میلیونی صادرات، بیش از 30 میلیارد دلار است. اگر تنها نصف فرصت ازدسترفته تولید 8میلیونی نفت کشور را به تحریم و عدم حضور شرکتهای بینالمللی نسبت دهیم، این رقم به حدود 100 میلیارد دلار در سال میرسد. بد نیست بدانیم با چشمانداز پیک تقاضای نفت، بخش زیادی از این رقم هرگز جبران نخواهد شد.