نمودار بالا مارجین یک پالایشگاه نسبتاً ساده طراحی‌شده براساس نفت دبی است که می‌تواند «نمایی» از وضعیت مارجین پالایشگاه‌های ایرانی در ماه‌های اخیر به دست دهد.

می‌بینیم که روند سودآوری از اواخر 2019 شدیداً مختل شد و از نوامبر 2020 تا ژانویه 2021 حاشیه سود در بازه منفی 6 تا منفی 10 دلار قرار داشت. افت بنزین همزمان با ثبات و حتی رشد نسبی نفت، دلیل اصلی بود.

با گسترش کرونا و افت قیمت نفت، از فوریه تا آوریل 2020 وضعیت قدری بهتر ولی حاشیه سود کماکان منفی بود. بهبود نسبی کراک‌اسپرد نفت‌کوره و افت شدیدتر قیمت نفت در مقایسه با فرآورده باعث شد وضعیت در مقایسه با ماه‌های قبل‌تر بهتر باشد.

این روند در ماه‌های می و ژوئن متوقف شد؛ چراکه قیمت نفت در مسیر رشد قرار گرفت ولی کراک‌اسپردها کماکان تحت فشار قرار داشتند. (اثر موجودی انبار در این تحلیل‌ها وجود ندارد.)

در جولای تاکنون وضعیت بهتر بوده و در اطراف منفی 2 نوسان داشته است. انتظار می‌رود در نیمه دوم سال و به طور خاص فصل سوم 2020 اوضاع بهتر از نیمه نخست باشد.

گزارش جدید آماری اوپک منتشر شده که در آن می‌توان خلاصه‌ای از مهم‌ترین آمارهای نفت سال 2019 را دید. متاسفانه آمارهای مربوط به ایران از وضعیت مناسبی حکایت نمی‌کنند. چند نکته مهم درباره ایران را به نقل از گزارش مذکور اینجا می‌آورم: بازیگر درجه سوم اوپکعربستان با تولید 9.8میلیونی در رتبه اول اوپک ایستاده است. […]

گزارش جدید APICORP (موسسه عربی سرمایه‌گذاری نفت) درباره سرمایه‌گذاری در انرژی منطقه منتشر شده که از معدود مراجعی است که بر این حوزه تمرکز دارد و چند نکته کلیدی آن در ادامه می‌آید.

سرمایه‌گذاری تعهدشده کشورها در بازه پنج‌ساله منتهی به 2024 حدود 343 میلیارد دلار و سرمایه‌گذاری برنامه‌ریزی‌شده 466 میلیارد دلار است. ارقام تعهدشده عملاً درحال اجراء تلقی می‌شوند.

می‌بینیم که عمده سرمایه‌گذاری تعهدشده بر نفت و گاز (شامل پالایش و LNG) تمرکز دارد؛ و در سرمایه‌گذاری‌های برنامه‌ریزی‌شده سهم صنایع شیمیایی و برق افزایش می‌یابد که همان تفاوت همیشگی بین ادعا و عملکرد دولت‌هاست.

ایران بازار بزرگ انرژی منطقه به لحاظ مقدار است؛ اما اگر ارقامی مثل جمعیت هشتادمیلیونی، و مجموع ذخایر نفت و گاز معادل بیش از 300 میلیارد بشکه را درنظر آوریم، می‌بینیم که سرمایه‌گذاری (به ویژه در نفت) ناچیز است.

مبانی گزارش فوق محل بحث هستند؛ ولی کماکان گزارش ارزش بررسی دارد.

دیروز گزارش سالانه آمارهای انرژی بی‌پی منتشر شد که یکی از مراجع اصلی و بسیار خوش‌خوان (به لحاظ ادبیات و شیوه ارائه) است. خلاصه‌ای از اهم روندهای 2019 به روایت این گزارش در ادامه می‌آید:

انرژی
1. افت رشد مصرف به 1.3 درصد
2. عمده رشد مصرف از محل تجدیدپذیرها و گاز (سه‌چهارم)
3. چین، هند و اندونزی، بزرگ‌ترین پیشران‌های رشد
4. بیشترین افت مصرف در آمریکا و آلمان

انتشار کربن
1. رشد 0.5 درصدی انتشار کربن از مصرف انرژی (کمتر از نصف میانگین 1.1درصدی ده‌ساله)

نفت
1. رشد مصرف 0.9 میلیونی مصرف نفت و 1.1 میلیونی کل مایعات
2. رشد 680هزار بشکه‌ای تقاضای چین و افت 290هزار بشکه‌ای تقاضای OECD
3. افت 60هزار بشکه‌ای عرضه نفت جهان و رشد 1.7 میلیونی عرضه آمریکا
4. افت 1.3 میلیونی عرضه ایران، 560هزاربشکه‌ای ونزوئلا و 430هزاربشکه‌ای عربستان
5. افت 1.2 درصدی نرخ بکارگیری در پالایشگاه‌ها و رشد 1.5 میلیونی ظرفیت

گاز طبیعی
1. رشد 78میلیاردمترمکعبی مصرف گاز (دو درصد)
2. افزایش سهم گاز در انرژی‌های اولیه به 24.2 درصد
3. عمده رشد تقاضای گاز در آمریکا (27 میلیارد مترمکعب) و چین (24 م‌م‌م)
4. عمده افت تقاضای گاز در روسیه (10 م‌م‌م) و ژاپن (8 م‌م‌م)
5. رشد 132میلیارد مترمکعبی تولید گاز با سهم 85میلیاردی آمریکا از آن
6. رشد 4.9درصدی تجارت بین‌منطقه‌ای گاز، عمدتاً درنتیجه رشد 54 میلیاردی ال‌ان‌جی
7. رشد عرضه ال‌ان‌جی از محل آمریکا (19 م‌م‌م) و روسیه (14 م‌م‌م)

زغال‌سنگ
1. افت 0.6 درصدی مصرف و افت سهم آن در انرژی‌های اولیه به 27 درصد
2. رشد مصرف عمدتاً از محل چین و اندونزی و افت در OECD
3. رشد 1.5درصدی تولید عمدتاً در چین و اندونزی و افت در آمریکا و آلمان

تجدیدپذیر، برقابی و هسته‌ای
1. بیشترین سهم رشد در میان انواع انرژی‌ها، عمدتاً به مدد باد و خورشید
2. چین، آمریکا و ژاپن بزرگ‌ترین مرکز رشد تجدیدپذیرها
3. رشد 0.8درصدی برقابی عمدتاً در چین، ترکیه و هند
4. رشد 3.2درصدی مصرف هسته‌ای عمدتاً در چین و ژاپن

الکتریسته
1. رشد 1.3درصدی تولید (تقریباً نصف میانگین 10ساله)
2. سهم 90درصدی چین در خالص رشد جهانی
3. بیشترین سهم در رشد تولید از محل تجدیدپذیرها
4. رشد سهم تجدیدپذیرها در برق از 9.3 به 10.4 درصد

قبلاً گفتیم که مالکیت خصوصی در بستر اقتصاد آزاد و حاکمیت مبتنی بر Rule of Capture در آمریکا باعث دو رویداد بزرگ در نفت این کشور شد: کشف و توسعه نفت در قرن 19 و انقلاب شیل در قرن 21.

نمودارهای بالا ابعاد فنی انقلاب شیل را نشان می‌دهند. در نمودار بزرگ‌تر می‌بینیم که در پورتفوی حوزه‌های اصلی نفت شیل، سهم بخش‌های پربازده (Tier-1)، یعنی بلوک‌هایی که بهره‌وری بالاتر هزینه دارند، مستمراً افزایش یافته است.

در نمودار سمت راست می‌بینیم که تمرکز بر بلوک‌های بهره‌ورتر می‌تواند چقدر مهم باشد و نقطه سربه‌سری تولید را پایین بیاورد. (این نقطه سربه‌سری شامل هزینه‌های سربار و حمل‌ونقل نیست.)

خروجی این وضعیت را در نمودار سمت چپ می‌بینیم. ریستادانرژی انتظار دارد حداقل کمابیش 10 سال دیگر حفاری در شیل این نواحی ادامه یابد. این تا حدی موید برآوردهایی است که اوج تولید شیل را در اواسط دهه جاری میلادی می‌دانند.

رمز موفقیت انقلاب شیل و درجا زدن صنعت حفاری ایران در همین نمودارهاست: مدیریت متکی بر آمار و ارقام با هدف بهبود مستمر بهره‌وری.